DENEYİN ADI: Soğan Zarının İncelenmesi, Plazmoliz (Su Alarak Hücrenin Şişmesi) ve Deplazmoliz (Su Kaybederek Hücrenin Büzüşmesi) Olayının Gözlemlenmesi

 

DENEYİN AMACI: Bitki Hücresine Örnek Olarak Soğan Zarının Mikroskopta     Kısımlarının Tanıtılması ve Bununla Birlikte Diffüzyon ve Ozmoz Olaylarının Somut Bir Şekilde Öğrencilere Kavratılması

 

            TEORİK BİLGİ:

            PLAZMOLİZ- DEPLAZMOLİZ: Soğan epiteli lam üzerine konur ve bir damla derişim şeker çözeltisi damlatılırsa kısa bir zaman sonra, hücre plazmasının yuvarlaklaştığı ve küçüldüğü görülür. Bitki hücreleri etrafında sabit bir çeper vardır. Hücre plazmasıda bir membionla yani Plazmalema ile sınırlıdır. Vakuollere doğru başka bir membion yani Tondplastplazmayı hücre sıvısından ayırır. Derişik şeker çözeltisi, hücre çeperinden girebilir ama hücre membionundan giremez. Plazma sınırında hücre sıvısından suyun çıkmasını etkileyerek hücre içeriğinin büzüşmesine yol açar. Yani hücre membionu su için geçirgendir ama onun içindeki çözünmüş parçacıklar için geçirgen değildir. Plazmanın bu şekilde hücre çeperinden ayrılıp hücrenin ortasında büzüşmesine DEPLAZMOLİZ denir. Eğer kısa bir süre için deplazmolize uğramış hücre su ile muamele edilirse vakuoller dolar ve plazmada tekrar çepere doğru yerleşir. Buna da PLAZMOLİZ denir. Bu nedenle plazmolize uğrayabilme canlı bir bitki hücresi için canlılık işaretidir.

DİFÜZYON: Potasyum permanganat suda iyi çözzünür. Eğer bu maddenin kristali su dolu bir ölçü kabına konursa, kısa bir süre sonra renkli bir tabaka oluşur. Ölçü silindiri birkaç gün öyle tutulursa renk tabakasının yavaş yavaş kapta dağıldığı ve neticede kabın tamamını kapladığı izlenir. Su ve potasyum permanganat çözeltide iyice karışır.

Çözeltideki bütün parçacıklar düzensiz olarak hareket eder. Sıcaklık ne kadar artarsa, parçacık hareketi de o kadar hızlı olur. Bu hareketlere BROWN’un Molekül Hareketidenir.

Çözeltinin renk maddesi parçaları da, bir oraya bir buraya hareket eder. Birbirine çarparak kabın her tarafına yavaş yavaş yayılır. Bu parçacık hareketine DİFÜZYON denir. Renk maddesi parçacıklarıda çözeltinin içine girer.

Difüzyon, parçacıklar için geçirgen olan sınır tabakalarında da gerçekleşir. Örneğin su ve çözünmüş şeker parçacıkları, bitki hücresinin selüloz çeperinden rahatça geçer. Hücre çeperi su ve çözünen parçacıklar için geçirgen yani permeasıdır.

Hücre membionunda ise durum başkadır. Hücre membionu su için geçirgen, ama suda çözünen, bütün parçacıklar için geçirgen değildir. Yani hücre membionu yarı geçirgendir. Bu özellik hücreye çevresindeki maddelerden işine gelenleri seçmesini sağlar.

DİYALİZ VE OZMOZ: Çözünmüş maddelerin yarı geçirgen zardan difüzyonu DİYALİZ olarak bilinir. Örneğin, selüloz moleküllerini geçirebilen bir zarla çevrilmiş bir torba şekeri, saf su içerisine daldırırsak, glikoz molekülleri zardan, derişimi her yerde aynı oluncaya kadar su içerisine geçmeye devam eder. Fakat eğer zarın porları glikoz moleküllerini geçirmeyecek kadar küçükse, bu sefer su molekülleri glikoz çözeltisinin içine geçmeye başlar. Başlangıçta torba ve dış ortama konan iki kılcal boru aynı düzeyi göstermelerine karşın, bir zaman sonra kese içerisine girecek su ile içteki kılcal boruda su yükselecektir. Torba içerisindeki su derişimini %95 kabul edersek (%5’lik glikoz çözeltisinde) dışta su derişimi %100’dür; dolayısıyla derişik ortamdan seyreltik ortama bir akım vardır. Biz buna OZMOZ diyoruz. Su düzeyi o derece yükselir ki, yükselen suyun ağırlığı ile şekeer torbasına girmeye çalışan su moleküllerinin basıncı dengeye gelir. İşte biz buna, yani kılcal boruda yükselen suyun ağırlığına, şekerli suyun o derişimdeki Ozmotik Basıncı adını veriyoruz.

BİTKİ HÜCRESİ:

Stoplazma

Hücre Zarı

Çekirdek

Koful

Hücre Duvarı

Kloroplast

            DENEYDE KULLANILACAK ARAÇ VE GEREÇLER:

  • Mikroskop
  • Soğan
  • Tuzlu ve Saf Su
  • Bisturi veya Jilet
  • Metilen Mavisi
  • Lam ve Lamel

 

            DENEYİN YAPILIŞI:

            Bir bıçak ile dörde bölünen kuru soğanın bir dilimini aldık ve içinden bir katman çıkardık. Bu çıkarılan katmanın iç kısmının üzerindeki zarı jilet aracılığıyla lam ile lamel arasına sığacak şekilde küçük parçalar halinde kareler şeklinde kestik. Kesilen bu parçaları lam üzerine bir damla su eşliğinde lam ile lamel arasında hava kalmayacak şekilde yerleştirdik ve mikroskop altında inceledik.

Deneyin ikinci basamağında ise soğan zarına tuzlu suyun iyice doyurulabilmesi için lam ile lamelin bir kenarından tuzlu su ilave edilirken diğer kenarından kurutma kağıdı ile suyu biraz emdirdik ve hücredeki değişimi gözlemledik. Bu ikinci deney tuzlu su ile hazırlanmış preparat ve saf su ile hazırlanmış preparat ile de daha kolayca yapılabilir ayrıca preparatlarda metilen mavisi de kullanılabilir.

DENEYDEKİ ŞEKİLLER:

Hücre Duvarı

Çekirdek

Stoplazma

 

            DENEYİN SONUCU VE YORUMU:

            Soğan zarını mikroskopta inceleyerek bitki hücresi ve kısımlarını gördük. Tuzlu su ilavesiyle hücrenin su kaybederek büzülmesi (plazmoliz) ve saf su ilavesiyle de hücrenin su alarak şişmesi (deplazmoliz) olylarını gözlemledik.

ÖĞRENCİ KAZANIMLARI:

            Öğrenciler, bitki hücresi (soğan zarı) deneyini kendileri yaptıkları için onlara ilginç gelir ve kolayca kavrarlar. Bir sonraki deneyde ağız içi epitelini (hayvan hücresini) inceleyince onları karşılaştırma olanakları olacak bunun için zemin hazırlanmış olur.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s